Việt Nam – Thái Lan: 27 trận bất bại không che được khoảng trống trên hàng công

Tháng này, trong một buổi họp báo trước trận, huấn luyện viên Kim Sang Sik làm một việc mà tôi hiếm khi thấy trong bóng đá Đông Nam Á: ông xin lỗi. Ông không xin lỗi trọng tài, không xin lỗi đối thủ. Ông xin lỗi Thép Xanh Nam Định — câu lạc bộ chủ quản của Nguyễn Xuân Son — vì tiền đạo này phải nghỉ thi đấu 4 đến 6 tuần sau khi lên tuyển. Một huấn luyện viên đội tuyển quốc gia cúi đầu trước một câu lạc bộ V.League là chi tiết nhỏ, nhưng nó chỉ đúng vào chỗ mà bóng đá Việt Nam đang đau nhất lúc này: chi phí của một lần triệu tập không nằm trong khung hình nào cả.

Việt Nam bước vào lượt trận thứ hai bảng B gặp Thái Lan tại Bandung, Indonesia, trên sân trung lập. Đây là trận mang tính chất chung kết sớm của bảng: đội thắng gần như nắm quyền tự quyết ngôi đầu và đường đi vòng sau.

Dữ kiện cần đặt lên bàn trước. Việt Nam thắng Philippines 1–0 ở lượt đầu. Thái Lan đè bẹp Pakistan 4–0. Dưới thời Kim Sang Sik, tuyển Việt Nam đang có chuỗi 27 trận bất bại, trong đó 23 thắng và 4 hòa, kéo dài qua nhiều vòng loại và giao hữu. Thái Lan để Chanathip Songkrasin nghỉ trọn lượt đầu — động thái dành riêng cho trận này. Truyền thông Thái Lan, cụ thể là Siam Sport, lên tiếng cảnh báo chính cổ động viên nhà về sự ổn định của Việt Nam.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu ở khu vực Đông Nam Á hơn ba thập kỷ, tôi thấy một quy luật lặp lại: các trận Việt Nam – Thái Lan hiếm khi được định đoạt ở hàng thủ. Chúng được định đoạt ở tuyến giữa, trong khoảng mười lăm phút đầu hiệp hai.

Kim Sang Sik nói thẳng kế hoạch: hiệp một giữ cự ly, khóa đội hình, sau giờ nghỉ mới đẩy cao và khai thác khoảng trống sau lưng hàng thủ Thái Lan. Ông gọi khả năng sáng tạo tuyến giữa của Thái Lan là mối nguy chính. Bình luận viên Quang Huy tiếp cùng một ý: chuyển đổi nhanh và linh hoạt chiến thuật, dự đoán Việt Nam thắng 2–1.

Vấn đề nằm ở chỗ khác. Kế hoạch hai pha ấy cần người thực hiện, và những người thực hiện không có mặt. Quang Hải, Văn Vĩ, Thanh Chung chấn thương. Xuân Son nghỉ 4–6 tuần. Hoàng Đức còn để ngỏ khả năng ra sân. Mất cùng lúc mũi nhọn và bộ não sáng tạo, pha thứ hai của kế hoạch mất đi đúng những chân chuyền mà nó cần.

Người ta nhìn trận đấu bằng con tim, tôi nhìn bằng những ranh giới đã vạch sẵn. Ranh giới ở đây rất rõ: tôi không có xG, không có PPDA, không có số phút pressing. Khi một đội tuyên bố mạnh về hiệp hai mà không kèm dữ liệu thể lực, đó là tuyên bố, không phải bằng chứng. Có những trận tôi thổi sai, nhưng từ đó tôi hiểu thế nào là công bằng — và công bằng với người đọc nghĩa là nói rõ mình đang thiếu gì.

Thứ bù vào chỗ trống ấy là nhóm cầu thủ kiều bào và nhập tịch. Williams Minh Hoàng, 19 tuổi, đã vào sân và kiến tạo cho Đình Bắc. Bên cạnh cậu là Patrik Lê Giang, Adou Minh, Cao Quang Vinh, Ngô Đăng Khoa, Hoàng Hên, Tài Lộc. Kim buộc phải mở rộng nguồn lực sớm hơn dự kiến, và điều đó kéo theo một biến số hành chính: hồ sơ đăng ký với FIFA và AFC phải kín, vì đây là khu vực mà các liên đoàn thường soi nhau rất kỹ.

Hai Long nói ngắn: mọi người sẵn sàng chiến đấu vì Xuân Son. Câu ấy nghe như khẩu hiệu, nhưng nó là dấu hiệu của một phòng thay đồ chưa nứt.

Điểm phản trực giác nằm ở cách đọc chuỗi 27 trận. Chuỗi ấy là thước đo sự ổn định, chưa phải sự thống trị. Trận mở màn thắng 1–0, biên lợi nhuận mỏng. Một đường biên mỏng thì bền, nhưng không chịu được va đập liên tục, và mọi chuỗi bất bại đều mang sẵn một quả bong bóng: nó chỉ cần một trận thua để vỡ, còn để dựng lại thì cần nhiều tháng.

Rủi ro lớn nhất của Việt Nam trong trận này không đến từ Thái Lan. Nó đến từ việc tuyến sáng tạo của chính mình bị tháo rời đúng vào trận cần sáng tạo nhất.

Có một nghịch lý nữa. Truyền thông Thái Lan đang hạ nhiệt chính cổ động viên nhà. Khi bên được đánh giá cao hơn phải tự nhắc nhau cẩn thận, thường là họ đã chuẩn bị rất kỹ. Chanathip được nghỉ trọn một lượt đấu không phải để dưỡng sức cho giải, mà để dành cho một trận.

Và bài học từ Nam Định vẫn treo đó. Một câu lạc bộ mất tiền đạo số một từ 4 đến 6 tuần, không đền bù, không cơ chế. Mọi cuộc cãi vã trên khán đài, ngoài sân cỏ, đều có câu trả lời nằm trong một góc camera nào đó — nhưng chi phí của câu lạc bộ thì không nằm trong góc máy nào.

Biến số quyết định trận đấu có tên: Hoàng Đức. Nếu anh đá chính, bài toán kiểm soát tuyến giữa đổi hoàn toàn, và Việt Nam có thể chơi theo cách chủ động hơn. Nếu không, đội sẽ phải chơi theo cách mà không ai trong ban huấn luyện thực sự mong muốn. Trọng tài trưởng không phải người không sai, điều quan trọng là sai xong, đứng dậy làm gì tiếp theo — một đội tuyển cũng vậy.

Phần đáng nhớ nhất của câu chuyện này có thể không nằm ở tỷ số Bandung. Nó nằm ở chỗ tuyển Việt Nam lần đầu coi cầu thủ kiều bào và nhập tịch như một chính sách thường trực, chứ không phải phương án chữa cháy. Chuỗi bất bại rồi sẽ có ngày đứt. Đường ống đào tạo mới là thứ quyết định mười năm tới.