Đội tuyển Việt Nam và khoảng trống mang số 12 trước trận gặp Thái Lan

Hôm đội rời khách sạn ở Indonesia, tôi đứng ở cuối hành lang, chỗ khuất sau cây cột. Nguyễn Xuân Son đi qua với chiếc túi đeo chéo, vành mũ lưỡi trai kéo thấp. Không ai nói gì. Mấy cầu thủ đứng dậy khỏi ghế chờ, vỗ lưng anh hai cái — nhẹ, rất nhẹ. Nguyễn Hai Long đứng lại lâu hơn cả. Cậu ấy không nói, chỉ đặt tay lên vai, rồi cúi nhìn xuống bắp đùi sau của Son, chỗ vừa được quấn băng thun. Sau đó cả đội tách ra thành hai hàng hai bên cửa, để anh đi qua giữa. Không khẩu hiệu. Không vỗ tay. Một nghi thức im lặng, kéo dài chưa đầy ba mươi giây. Đó là lúc tôi hiểu: chuyện này không còn là một bản tin chấn thương nữa.

Bối cảnh: giải đấu đã bước vào cửa tử

Trước khi nói tiếp, cần đặt lại bối cảnh cho rõ. Đội tuyển Việt Nam đang đá ở bảng có Thái Lan, Philippines và Pakistan. Hai lượt trận cuối mang tính quyết định: gặp Thái Lan ngày 29-9, gặp Pakistan ngày 2-10. Suất vào chung kết chỉ dành cho đội đi đầu. Nói cách khác, Việt Nam đang ở đúng đoạn mà một bàn thắng đổi cả chiến dịch.

Giải năm nay được tổ chức theo mô hình hai tầng. Tầng một diễn ra tại Indonesia, tầng hai diễn ra tại Hong Kong — cách phân nhóm theo trình độ, ghi nhận từ thông báo của FIFA. Bảng của Việt Nam là bảng mạnh: Thái Lan, Philippines, Pakistan. Bảng còn lại gồm Indonesia, Ấn Độ, Malaysia, Singapore. Cách chia ấy nói lên một điều đơn giản: ban tổ chức muốn các đội gặp nhau ở đúng tầm của mình, thay vì để chênh lệch trình độ làm hỏng giá trị của giải.

Nhưng với Việt Nam, mọi tính toán giải đấu vừa bị bẻ gãy bởi một sợi cơ ở đùi sau.

Trong trận gặp Philippines, Xuân Son đổ xuống sau một pha bứt tốc. Ban đầu tôi tưởng là va chạm. Nhưng cách anh nằm — úp mặt, hai tay bấu cỏ, không lăn — là dấu hiệu của rách cơ, không phải của một cú đau do va đập. Bác sĩ đội đưa anh ra ngoài. Kết quả sau đó: rách cơ đùi sau, thời gian hồi phục từ bốn đến sáu tuần. Anh buộc phải dừng giải, được đội tạo điều kiện rời Indonesia sớm, về nhà ở Ninh Bình (trước đây thuộc Nam Định), nơi gia đình đón anh.

Bốn đến sáu tuần. Con số ấy không chỉ xóa anh khỏi trận Thái Lan và trận Pakistan. Nó còn nói với phần còn lại của đội: từ đây, các anh tự lo lấy bàn thắng.

Cái mất không nằm ở bàn thắng

Đây là chỗ mà hầu hết các bản tin chưa chạm tới. Khi mất một tiền đạo cắm, người ta thường nói về số bàn thắng bị thiếu. Chưa đúng. Cái mất đầu tiên là một điểm neo.

Tôi ngồi lại xem ba băng ghi hình gần nhất của Việt Nam và nhìn vào cách Son chơi. Anh không phải mẫu tiền đạo chạy chỗ liên tục để kéo giãn hàng thủ. Anh là người đứng lại. Anh hút trung vệ vào mình, giữ bóng bằng lưng, và nhả ra cho tuyến hai. Khi anh ở trên sân, tuyến giữa Việt Nam có quyền chuyền dài, chuyền thẳng, chấp nhận rủi ro cao hơn — vì luôn có một mục tiêu phía trước. Khi anh không còn, mỗi đường chuyền dài thành một đường chuyền mất bóng tiềm tàng. Tuyến giữa tự động hạ độ rủi ro xuống. Bóng đi ngang nhiều hơn. Nhịp tấn công chậm lại một nhịp, rồi hai nhịp.

Bóng chết cũng vậy. Một cầu thủ như Son không chỉ ghi bàn bằng đầu. Sự hiện diện của anh trong vòng cấm đủ để kéo một trung vệ ra khỏi vị trí, mở ra khoảng trống cho người phía sau. Không còn anh, quả phạt góc trở thành một quả phạt góc bình thường. Không có gì sai. Chỉ là không còn ai để hàng thủ đối phương buộc phải chọn.

Trong bóng đá hiện đại, khi mất trung phong, phương án phổ biến là đẩy một tiền vệ lên đá số chín ảo. Người đó không giữ bóng bằng lưng. Người đó lùi xuống, kéo trung vệ ra khỏi vòng cấm, rồi trả bóng cho tuyến hai đang dâng lên. Cách này giữ được nhịp chuyền, nhưng đổi lại, đội không còn ai để nhận những quả tạt từ biên. Với một đối thủ chơi lùi sâu và đá rát ở giữa sân — kiểu Thái Lan thường dựng lên khi gặp Việt Nam — đây là một sự đánh đổi đắt.

Nguyễn Hai Long và lời hứa đặt sai chỗ

Sau trận, Nguyễn Hai Long đứng trước ống kính. Cậu ấy nói sẽ thi đấu thay phần của Son, mang bàn thắng về cho đội, cho người đồng đội đang nằm nhà.

Tôi tin cậu ấy nói thật. Nhưng cần nhìn kỹ hơn vào vị trí của người phát ngôn. Hai Long là tiền vệ, không phải đội trưởng. Việc một tiền vệ — chứ không phải người mang băng — đứng ra nhận trách nhiệm ghi bàn nói lên hai điều. Một: đội đang vận hành theo kiểu lãnh đạo phân tán, không dồn hết tiếng nói vào một người. Hai: trách nhiệm ghi bàn đang được đẩy về tuyến giữa, đúng như cách một đội bóng thường phản ứng khi mất trung phong — thay vì tìm người thay thế trực tiếp, họ chấp nhận ghi bàn từ nhiều điểm.

Cách đó hợp lý về chiến thuật. Nhưng nó có cái giá. Một lời hứa công khai trước truyền thông là con dao hai lưỡi. Nếu Việt Nam thắng Thái Lan, Hai Long thành người hùng. Nếu thua, cậu ấy là người đầu tiên bị hỏi. Và điều đó không công bằng, bởi mất một tiền đạo cắm là vấn đề cấu trúc của cả tập thể, không phải của một cá nhân nào đứng ra hứa.

Đây là chỗ tôi thấy ngược đời: nghi thức tri ân đẹp đẽ kia, cùng với lời hứa công khai, thực chất là một dạng áp lực được gói trong giấy bóng. Nó không nâng đội lên. Nó đặt lên vai những người còn lại một mức kỳ vọng mà dữ liệu không ủng hộ.

Tôi đã ở trong những phòng thay đồ như thế này. Cái im lặng sau khi mất một trụ cột không giống cái im lặng của thất bại. Nó nặng hơn, và thường kéo dài đến hết buổi tập hôm sau. Điều quyết định là buổi tập thứ ba: đội bóng hoặc gãy, hoặc tìm ra tiếng nói mới. Đội trưởng không hét, anh ấy chỉ đổi cách đặt chân xuống cỏ — và ở đây, người ta sẽ nhìn vào bàn chân của những tiền vệ.

Điều bị bỏ qua: cánh cửa đăng ký bổ sung

Có một câu hỏi mà không bản tin nào đặt ra, và nó quan trọng hơn mọi phân tích chiến thuật: liệu Việt Nam có được đăng ký người thay thế hay không?

Thông tin về sự việc cho thấy Xuân Son buộc dừng giải. Nhưng điều lệ giải — số lượng cầu thủ, thời hạn thay thế, điều kiện y tế — không được nhắc tới. Đây là điều lệ của một giải do FIFA công bố lịch và cơ cấu, nên khả năng có quy định riêng về thay thế người bị chấn thương là hoàn toàn có thật. Việc đội tạo điều kiện cho anh rời Indonesia theo quy trình cho thấy các thủ tục y tế và rút tên đã được làm đúng.

Nếu không được thay, đội phải đá hai trận quyết định với một hàng công mỏng hơn. Nếu được thay, câu chuyện lại khác hoàn toàn. Tôi không hỏi, tôi chỉ nhìn cách họ đứng, cách họ ra hiệu, và cách trận đấu đổi dòng — và trong trường hợp này, tôi chờ xem ban huấn luyện đăng ký ai.

Trận Thái Lan và phép thử thật

Cần nhắc lại một chi tiết dễ bị bỏ qua: trước khi chấn thương, Xuân Son từng nói mong giúp Việt Nam đánh bại Thái Lan. Đó là mục tiêu anh đặt ra cho chính mình. Giờ anh ngồi nhà ở Ninh Bình, và các đồng đội phải làm điều đó thay anh.

Hai động lực chồng lên nhau trong một trận: suất vào chung kết, và một lời hứa với người vắng mặt. Loại trận như thế thường không được quyết định bởi ai chơi hay hơn. Nó được quyết định bởi đội nào chịu được sức nặng tinh thần lâu hơn.

Về mặt xác suất, mất tiền đạo cắm chủ lực trước trận đấu lớn nhất thường làm giảm đánh giá trước trận của đội đó. Tôi không có số liệu để nói giảm bao nhiêu. Nhưng hướng thì rõ: giảm.

Và điều đáng theo dõi

Tôi vẫn quay lại cảnh hành lang khách sạn. Một đội bóng xếp thành hai hàng để tiễn một người anh em ra cửa. Không ồn ào. Không cần ồn ào.

Một cái giơ tay của HLV có thể giải thích nhiều hơn một cuộc họp báo. Và cách một tập thể đứng lên để tiễn người của mình có thể nói nhiều hơn một bảng tỷ số.

Nhưng bóng đá không trả thưởng cho những nghi thức đẹp. Nó chỉ hỏi: ai sẽ ghi bàn ở phút 78 khi tỷ số đang 0-0.

Sự thay đổi lớn nhất thường bắt đầu từ một bước chạy không ai để ý — và lần này, bước chạy ấy là của người sẽ thay vào chỗ trống Son để lại. Tôi sẽ ngồi ở góc sân ấy mà nhìn. Những người giữ sân không cần ai quay phim.