Luật không nằm trong trí nhớ: 523 trận VAR, vùng nách và cái giá của một câu nói sai ở World Cup 2026

Ngày 16 tháng 6 năm 2026, phút 55, tại Kazan Arena, trọng tài Andrés Cunha người Uruguay bước ra khỏi vòng cấm và đi về phía màn hình đặt bên đường biên. Trong một phòng thu nhỏ ở Valencia, tôi đang nói vào micro rằng Josh Risdon chỉ để bóng chạm vai, rằng vai không phải tay, rằng đây là pha bóng sạch và không có phạt đền. Tôi nói bằng giọng của một người đã ba mươi năm đọc luật. Tôi đã sai.

Bốn triệu thính giả nghe tôi sai. Ban biên tập phải đọc đính chính trong vòng mười hai phút. Người đồng nghiệp ngồi cạnh tôi, trẻ hơn tôi hai mươi tuổi, nói một câu mà đến nay tôi vẫn ghi trong sổ: “Anh ơi, từ lâu rồi người ta tính cả vùng nách.” Tôi mở laptop ngay trong giờ nghỉ. Anh ấy đúng.

Đó là lần đầu tiên sau ba mươi năm, tôi bị phủ nhận trực tiếp trên sóng. Cái mất không phải là một câu trả lời sai. Cái mất là uy tín — thứ tôi xây bằng hàng nghìn giờ xem lại băng ghi hình, và đánh rơi bằng một câu nói không kiểm chứng.

World Cup 2026 là kỳ World Cup đầu tiên áp dụng VAR. IFAB, cơ quan quản lý luật bóng đá, đã phê duyệt chính thức việc sử dụng công nghệ này vào ngày 3 tháng 3 năm 2026 tại cuộc họp ở Zurich, sau nhiều năm thử nghiệm ở các giải vô địch quốc gia. Trận Pháp – Australia ở bảng C, ngày 16 tháng 6 năm 2026, tại Kazan, trở thành trận đầu tiên trong lịch sử World Cup có một quả phạt đền được trao sau khi trọng tài xem lại băng ghi hình.

Trước đó, ở phút 55, bóng từ một pha tạt bổng của Pháp chạm vào người Josh Risdon trong vòng cấm. Cunha ban đầu không thổi. Ông nhận tín hiệu từ tổ VAR, đi ra màn hình, xem lại hai góc quay, rồi chỉ tay vào chấm phạt đền. Antoine Griezmann sút thành công ở phút 58. Mile Jedinak gỡ hòa bằng một quả phạt đền khác ở phút 62, cũng sau khi VAR vào cuộc, lần này vì lỗi để tay chạm bóng của Samuel Umtiti. Paul Pogba ghi bàn ấn định tỷ số 2–1 ở phút 81, và bàn thắng đó được công nhận nhờ công nghệ vạch vôi — công nghệ đã được IFAB phê duyệt từ năm 2026 và lần đầu xuất hiện ở một kỳ World Cup vào năm 2026.

Tôi kể lại chuỗi sự kiện này không phải để kể chuyện. Tôi kể để chỉ ra một điều mà rất ít người trong nghề bình luận chịu thừa nhận: sai lầm lớn nhất trong các cuộc tranh cãi VAR không nằm ở trọng tài, mà nằm ở những người ngồi ngoài sân giải thích luật mà không tra luật. Trọng tài ít nhất còn có màn hình, có tổ VAR, có biên bản. Người bình luận thì chỉ có trí nhớ — và trí nhớ là thứ tệ nhất trong số các nguồn dữ liệu.

Tại World Cup 2026, giải đấu ghi nhận 29 quả phạt đền được trao, mức cao nhất từng có ở một kỳ World Cup tính đến thời điểm đó. Con số này thường được truyền thông trích dẫn như bằng chứng rằng “VAR làm hỏng bóng đá”. Nhưng khi tôi ngồi lại với dữ liệu thô — danh sách từng quả phạt đền, từng phút, từng lý do — bức tranh khác hẳn. Phần lớn các quả phạt đền đến từ những pha bóng mà trọng tài trên sân đã bỏ sót vì góc nhìn bị che, chứ không phải từ những pha bóng mà ông ấy nhìn thấy và quyết định sai. Đó là hai loại lỗi hoàn toàn khác nhau, và gộp chúng lại là một sai lầm phân tích nghiêm trọng.

Muốn nói về luật rơi tay, trước hết phải nói về đường biên. Từ giữa thập niên 2026, khi tôi học luật để hành nghề, mô hình trong đầu tôi rất đơn giản: tay là từ vai trở xuống, vai là phần thân. Tôi giữ mô hình đó suốt hơn hai mươi năm mà không ai chất vấn, bởi vì phần lớn các pha bóng rơi vào vùng tranh chấp rõ ràng — hoặc là cánh tay, hoặc là ngực. Vùng nách gần như không bao giờ xuất hiện trong các cuộc tranh cãi ở thập niên 2026 và 2026.

Đến bản Luật bóng đá mùa 2026/20, IFAB đưa ra định nghĩa rõ ràng trong Điều 12: giới hạn trên của cánh tay nằm ngang với đáy nách. Nói cách khác, vùng nách thuộc về cánh tay, không thuộc về vai. Bóng chạm vào vùng nách là bóng chạm tay. Các bản sửa đổi tiếp theo siết thêm: cánh tay vươn cao hơn vai được coi là hành vi làm cơ thể to bất thường, và ở bản có hiệu lực từ mùa 2026/22, cầu thủ ghi bàn hoặc tạo cơ hội ghi bàn bằng một pha chạm tay — dù vô tình — vẫn bị tính là phạm lỗi.

Điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây không phải là nội dung của từng bản sửa đổi. Điều tôi muốn nhấn mạnh là cấu trúc của sự thay đổi. Trong ba mươi năm, đường biên giữa tay và vai đã dịch chuyển ít nhất ba lần theo hướng khác nhau. Một người hành nghề giữ nguyên mô hình luật học trong đầu mình qua ba lần dịch chuyển đó thì không còn là chuyên gia nữa. Người đó là một thư viện cũ.

Và tôi là thư viện cũ đó, trong mười hai phút, trước bốn triệu người.

Sau đêm Kazan, tôi làm một việc mà lẽ ra tôi phải làm từ mười năm trước. Tôi lập một bảng tra luật cập nhật theo từng năm: mỗi dòng ghi rõ số điều khoản, nội dung, ngày ban hành, ngày có hiệu lực, và ghi chú về phiên bản trước đó. Bảng đó hiện có hơn hai trăm dòng. Mỗi lần viết bài hoặc lên sóng, tôi mở bảng đó ra trước, không mở trí nhớ ra trước.

Luật không nằm trong trí nhớ, mà nằm trong dữ liệu.

Nhưng bảng tra luật mới chỉ giải quyết được nửa vấn đề. Nửa còn lại là câu hỏi mà không bảng biểu nào trả lời được: cùng một điều luật, áp vào hai trận đấu khác nhau, có cho ra cùng một quyết định không? Đó là lý do tôi bắt đầu dự án dữ liệu cá nhân vào tháng 8 năm 2026.

Tôi ghi lại mọi quyết định có sự tham gia của VAR ở La Liga và Champions League: mã lỗi, phút, tỷ số lúc đó, khoảng cách giữa trọng tài và điểm xảy ra pha bóng, tốc độ bóng khi tiếp xúc, thời gian từ lúc tổ VAR can thiệp đến lúc trọng tài đưa ra quyết định cuối cùng. Tôi làm việc này một mình, mỗi tuần khoảng mười hai đến mười lăm giờ, bằng một file Excel và hai màn hình.

Đến tháng 3 năm 2026, khi đại dịch làm bóng đá châu Âu dừng lại, tôi có 523 trận trong cơ sở dữ liệu. Con số đủ lớn để bắt đầu nói về quy luật thay vì giai thoại.

Một trận đấu chỉ là một câu chuyện. Năm trăm trận đấu mới là luật.

Phát hiện đầu tiên khiến tôi phải viết lại toàn bộ cách mình bình luận: trong nhóm các quyết định bị đảo ngược liên quan đến việt vị, 74% trường hợp có thời gian phản hồi chậm trung bình 47 giây tính từ lúc bóng vào lưới đến lúc trọng tài chính thức thay đổi quyết định. Con số 74% không nói lên rằng trọng tài sai. Nó nói lên rằng hệ thống đang giao tiếp kém.

Hãy hình dung một khán giả ở khán đài. Bóng vào lưới. Anh ta hét lên. Ba giây sau, anh ta nhìn thấy trọng tài đặt tay lên tai. Mười lăm giây sau, anh ta nhìn thấy trọng tài vẽ hình chữ nhật trong không khí. Bốn mươi bảy giây sau, anh ta mới biết bàn thắng có được công nhận hay không. Trong bốn mươi bảy giây đó, anh ta không ở trạng thái trung lập. Anh ta đang xây dựng một câu chuyện — và câu chuyện mà anh ta xây dựng phụ thuộc vào việc anh ta cổ vũ đội nào.

Đây là điểm mà hầu hết các phân tích về VAR bỏ qua. Vấn đề của VAR không phải là độ chính xác. Vấn đề là độ trễ và khoảng trống thông tin mà độ trễ đó tạo ra. Trong bốn mươi bảy giây, khán đài không chờ dữ liệu. Khán đài chờ một lý do để tin rằng mình đang bị xử ép.

Tôi công bố báo cáo dài 48 trang trên blog cá nhân vào tháng 4 năm 2026, kèm file Excel cho độc giả tự kiểm tra. Trong báo cáo đó, tôi đề xuất một giới hạn cứng: mỗi lần xem lại băng ghi hình không được vượt quá 30 giây, hết 30 giây mà chưa có kết luận rõ ràng thì giữ nguyên quyết định trên sân. Đề xuất này không được áp dụng. Nhưng Liên đoàn bóng đá Valencia đã mời tôi làm tư vấn cho một nhóm cải cách quy trình trọng tài cấp khu vực, và tôi nhận lời.

Tôi nhận lời vì một lý do rất cụ thể. Nếu giới hạn thời gian không được áp dụng, thì ít nhất các trọng tài trẻ phải được huấn luyện để đưa ra quyết định nhanh hơn dưới áp lực — và muốn huấn luyện điều đó, trước hết phải có dữ liệu về việc họ đang chậm ở khâu nào. Đó là phần tôi có thể đóng góp.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở La Liga trong mùa 2026/20, tôi nhận ra một mẫu hình khác mà dữ liệu của tôi chưa đủ để kết luận, nhưng đủ để đặt câu hỏi. Các quyết định gây tranh cãi ở những trận có sự tham gia của các câu lạc bộ lớn thường có thời gian xem lại băng ghi hình dài hơn, và tỷ lệ đảo ngược quyết định ban đầu theo hướng có lợi cho đội lớn cao hơn một chút so với mức trung bình của toàn bộ mẫu. Tôi nói “một chút” một cách có chủ ý, vì sai số của mẫu chưa cho phép tôi nói mạnh hơn.

Điều tôi có thể nói mạnh hơn là điều này: áp lực khán đài và áp lực truyền thông là biến số thật, không phải thuyết âm mưu. Một trọng tài làm việc trước 80 nghìn khán giả ở một sân lớn, biết rằng quyết định của mình sẽ được phát lại hai mươi lần trên truyền hình quốc gia, sẽ xử lý thông tin khác với một trọng tài làm việc ở một sân có 15 nghìn chỗ ngồi. Không ai ra lệnh cho anh ta. Không có cuộc gọi nào từ trên xuống. Chỉ có trọng lượng của hậu quả, và trọng lượng đó phân bố không đều.

Đây là lý do tôi không bao giờ dùng từ “dàn xếp” khi nói về chênh lệch quyết định. Dàn xếp là một cáo buộc hình sự cần bằng chứng hình sự. Còn chênh lệch quyết định là một hiện tượng tâm lý — xã hội cần dữ liệu, không cần cáo buộc.

Trọng tài không cần được bảo vệ. Họ cần được hiểu bằng số liệu đúng.

Cùng lúc tôi làm dự án dữ liệu, tôi nhận ra một dạng sai lầm tương tự đang diễn ra ở một chủ đề hoàn toàn khác: cách chúng ta nói về cầu thủ trở lại sau chấn thương.

Trong mùa giải đấu lớn, truyền thông có một mẫu câu gần như bắt buộc: cầu thủ trở lại phải “chứng minh bản thân”, phải “chịu được áp lực”, phải “gánh đội”. Nghe thì có vẻ là khen ngợi tinh thần. Nhưng nhìn bằng dữ liệu, đó là một yêu cầu phi lý.

Một cầu thủ trở lại sau chấn thương dây chằng hoặc sau chấn thương cơ dài ngày không trở lại với cùng một cơ thể. Các nghiên cứu y học thể thao công bố trên các tạp chí chuyên ngành trong thập niên 2026 và đầu thập niên 2026 cho thấy tỷ lệ tái chấn thương ở nhóm cầu thủ trở lại quá sớm cao hơn đáng kể so với nhóm được cho nghỉ đủ thời gian phục hồi chức năng. Tôi không trích dẫn một con số cụ thể ở đây vì các nghiên cứu dùng định nghĩa “trở lại quá sớm” khác nhau, và trộn các định nghĩa đó lại là chính xác cái sai mà tôi đang phê phán.

Nhưng nguyên tắc thì rõ. Khi một cầu thủ trở lại ở phút 70 của một trận đấu lớn, và bị đối phương pressing liên tục trong hai mươi phút cuối, thì câu hỏi không phải là “anh ta có bản lĩnh không”. Câu hỏi là: ai quyết định cho anh ta vào sân ở phút 70, dựa trên dữ liệu nào, và dữ liệu đó có tính đến việc anh ta mới tập toàn lực được bao nhiêu ngày.

Tôi đã xem hàng trăm trận đấu và ghi lại những tình huống như thế. Mẫu hình lặp đi lặp lại: cầu thủ trở lại thường được đưa vào ở giai đoạn mà đội bóng cần nhất, chứ không phải giai đoạn mà cơ thể anh ta sẵn sàng nhất. Đó là quyết định chiến thuật hợp lý và là quyết định y học tồi. Hai điều đó có thể cùng đúng.

Và đây là điểm nối với câu chuyện vùng nách. Trong cả hai trường hợp, người ta đang dùng một mô hình cũ — một mô hình về luật, hoặc một mô hình về cơ thể người — và không cập nhật nó bằng dữ liệu mới. Sự khác biệt chỉ là ở chỗ: khi tôi sai về vùng nách, tôi mất uy tín. Khi một câu lạc bộ sai về thời điểm trở lại của cầu thủ, cầu thủ mất một phần sự nghiệp.

Trong cả hai trường hợp, cái giá không do người ra quyết định trả.

Giờ tôi muốn nói về phần mà tôi cho là quan trọng nhất, và cũng là phần mà tôi mất nhiều thời gian nhất để chấp nhận.

Sau khi công bố báo cáo 523 trận, tôi nhận được rất nhiều thư. Phần lớn là phản hồi kỹ thuật, một số là chỉ trích, một số là lời mời hợp tác. Nhưng có một nhóm thư mà tôi đọc đi đọc lại. Đó là thư từ các trọng tài đang hành nghề. Nội dung của họ gần như giống nhau: họ không phản đối dữ liệu của tôi. Họ phản đối việc tôi công bố dữ liệu mà không nói rõ bối cảnh của từng trận.

Một trọng tài viết cho tôi: “Anh đếm số lần tôi xem lại băng ghi hình lâu hơn trung bình. Anh có đếm số lần tôi bị ốm tuần đó không? Anh có đếm số lần tôi phải bắt một trận mà một đội đã xuống tinh thần từ phút 20 không?”

Tôi không có câu trả lời cho câu hỏi đó. Và đó là lúc tôi nhận ra rằng mình đang mắc lại chính lỗi cũ, chỉ ở một tầng khác. Tôi đã từ bỏ trí nhớ để chuyển sang dữ liệu. Nhưng dữ liệu không có bối cảnh thì cũng chỉ là một dạng trí nhớ khác — trí nhớ của bảng tính.

Tôi viết bài bảo vệ trọng tài bằng thống kê sai. Đó là lần tôi phản bội chính nguyên tắc của mình.

Tôi sửa báo cáo. Tôi thêm một chương mới, dài mười một trang, trong đó tôi liệt kê tất cả những gì dữ liệu của tôi không đo được: tình trạng sức khỏe của trọng tài, chất lượng mặt sân, áp lực trước trận, lịch thi đấu dày đặc, và quan trọng nhất — việc tôi chỉ ghi lại các quyết định có VAR can thiệp, nghĩa là tôi chỉ nhìn thấy phần nổi của tảng băng. Mọi quyết định đúng mà không ai nhắc đến đều không nằm trong cơ sở dữ liệu của tôi.

Đây là một thiên lệch chọn mẫu kinh điển, và tôi đã mắc nó trong suốt mười tháng mà không nhận ra.

Sau khi sửa, tôi rút ra một kết luận mà tôi cho là có ích cho bất kỳ ai đang đọc các phân tích về trọng tài, kể cả các phân tích của tôi: hãy luôn hỏi mẫu được chọn như thế nào. Nếu một bài viết nói “trọng tài X có tỷ lệ đảo ngược quyết định cao nhất giải”, câu hỏi đầu tiên phải là: trên bao nhiêu trận, trong giai đoạn nào, và những quyết định không bị đảo ngược có được đếm hay không.

Một trận đấu là một câu chuyện. Nhưng một bộ dữ liệu thiên lệch cũng là một câu chuyện — và câu chuyện đó nguy hiểm hơn, vì nó khoác áo số liệu.

Có một khía cạnh nữa mà tôi muốn đưa ra, dù nó có thể khiến một số đồng nghiệp khó chịu.

Ngành bình luận bóng đá đã xây dựng một mô hình nghề nghiệp dựa trên phản ứng nhanh. Trong mười lăm giây sau một pha bóng gây tranh cãi, người bình luận phải nói gì đó. Im lặng bị coi là thiếu chuyên môn. Do dự bị coi là thiếu tự tin. Và vì vậy, người bình luận nói — dựa trên thứ duy nhất có sẵn trong mười lăm giây đó, là trí nhớ và trực giác.

Tôi đã sống trong mô hình đó suốt ba mươi năm. Và tôi cho rằng mô hình đó đang tạo ra một tầng sai lệch có hệ thống trong hiểu biết của công chúng về luật bóng đá.

Hãy nghĩ về số lượng người xem một trận đấu lớn. Hàng chục triệu. Mỗi người trong số đó nghe ít nhất một bình luận viên giải thích một tình huống luật trong trận. Nếu tỷ lệ sai của tầng bình luận là 10% — một con số tôi cho là lạc quan — thì trong một trận đấu lớn, có hàng triệu người tiếp nhận thông tin sai về luật, và mang thông tin đó sang trận sau.

Sai lầm của một trọng tài ảnh hưởng đến một trận đấu. Sai lầm của một bình luận viên ảnh hưởng đến hàng triệu người trong nhiều năm.

Đó là lý do tôi đề xuất một chuẩn mực nghề nghiệp mà tôi gọi là “trích dẫn luật”. Cụ thể: bất kỳ khi nào một bình luận viên hoặc chuyên gia khẳng định một tình huống là đúng hay sai theo luật, người đó phải nêu được số điều khoản và phiên bản luật đang áp dụng. Không nêu được thì phải nói rõ: “Tôi cần tra lại.”

Nghe thì cứng nhắc. Nhưng hãy nhớ rằng chúng ta đã chấp nhận một chuẩn mực tương tự ở những lĩnh vực khác. Khi một bác sĩ nói về một loại thuốc, người ta hỏi tên thuốc và liều lượng. Khi một luật sư nói về một vụ án, người ta hỏi điều khoản nào. Chỉ trong bóng đá, chúng ta chấp nhận “theo tôi nhớ thì…” như một lập luận hợp lệ.

Và đây là phần phản trực giác của toàn bộ câu chuyện này.

Phản ứng phổ biến sau các tranh cãi VAR là đòi hỏi nhiều công nghệ hơn: cảm biến trong bóng, camera tốc độ cao hơn, trí tuệ nhân tạo xác định việt vị tự động. Tôi không phản đối công nghệ. Nhưng tôi cho rằng phản ứng đó đang chẩn đoán sai bệnh.

Vấn đề của bóng đá hiện đại không phải là thiếu dữ liệu. Vấn đề là dữ liệu tồn tại nhưng không đến được với người cần nó, vào lúc người đó cần nó. Một hệ thống xác định việt vị tự động có độ chính xác 99% vẫn sẽ tạo ra tranh cãi nếu khán đài phải chờ 47 giây để biết kết quả và không ai giải thích cho họ chuyện gì đang diễn ra.

Nói cách khác: vấn đề của VAR không phải là độ chính xác của quyết định, mà là tốc độ và chất lượng của việc truyền đạt quyết định đó.

Và nếu đúng như vậy, thì giải pháp rẻ nhất, nhanh nhất, hiệu quả nhất không phải là mua thêm camera. Giải pháp là thay đổi cách giao tiếp: hiển thị lý do trên màn hình lớn ngay khi trọng tài bắt đầu xem lại, đọc to kết luận qua hệ thống loa sân vận động, và giới hạn cứng thời gian xem lại.

Ba thay đổi đó không cần công nghệ mới. Chúng cần quyết định hành chính. Và chúng có thể được thực hiện từ mùa giải tới.

Ở tuổi 67, tôi không còn đủ thời gian để chờ một cuộc cách mạng công nghệ. Tôi có đủ thời gian để đọc lại một điều khoản trước khi nói về nó.

Tuổi 67, tôi không cần ghi nhớ tất cả. Tôi cần biết cách tìm ra điều đúng.

Tôi từng sai một câu, và mất cả một uy tín. Giá mà năm đó tôi biết điều này.

Có một chi tiết nhỏ trong câu chuyện Kazan mà tôi chưa bao giờ kể công khai.

Sau khi ban biên tập đọc đính chính, tôi ngồi lại trong phòng thu thêm bốn mươi phút. Tôi mở lại đoạn băng pha bóng đó và xem nó hai mươi ba lần. Ở lần thứ mười tám, tôi nhận ra điều mà tôi đã bỏ qua ngay từ đầu: vấn đề không phải là bóng chạm vào đâu trên cơ thể Risdon. Vấn đề là cánh tay anh ta ở tư thế nào so với cơ thể, và liệu tư thế đó có làm cơ thể anh ta to hơn một cách bất thường hay không.

Đó là câu hỏi hoàn toàn khác. Và nó là câu hỏi mà tôi đã không đặt ra, vì tôi đang bận trả lời một câu hỏi khác — câu hỏi về đường biên giữa vai và tay.

Đây là bài học lớn nhất mà tôi rút ra từ đêm đó, và nó không liên quan đến việc tra cứu. Khi một tình huống gây tranh cãi xuất hiện, người ta có xu hướng chọn câu hỏi dễ trả lời nhất rồi trả lời nó thật chắc chắn. Câu hỏi về đường biên vai–tay dễ trả lời. Câu hỏi về việc cánh tay ở tư thế nào thì khó hơn nhiều, vì nó phụ thuộc vào chuyển động, vào tốc độ bóng, vào việc cầu thủ có đang xoay người hay không.

Và trong bóng đá, cũng như trong mọi lĩnh vực khác, câu hỏi dễ thường được ưu tiên hơn câu hỏi đúng.

Tôi nghĩ đây là điều mà các cuộc tranh cãi VAR ở Việt Nam và ở Tây Ban Nha đều đang mắc phải. Người ta tranh cãi rất nhiều về một khía cạnh dễ đo — bóng chạm vào đâu — và nói rất ít về khía cạnh khó đo, vốn mới là khía cạnh quyết định theo luật.

Kể từ đêm đó, tôi đặt ra một quy tắc cho chính mình: trước khi trả lời bất kỳ câu hỏi nào về luật, tôi phải tự hỏi liệu câu hỏi mà tôi đang trả lời có phải là câu hỏi quan trọng nhất trong tình huống đó hay không. Nếu không, tôi phải nói với người hỏi rằng câu hỏi của họ chưa phải là câu hỏi đúng.

Quy tắc đó khiến tôi mất một số lời mời lên sóng. Nhưng nó khiến tôi không phải đọc thêm một bản đính chính nào nữa.

Tôi muốn kết thúc bằng một điều mang tính đề xuất, dành cho những người làm bóng đá ở Việt Nam — nơi tôi theo dõi các trận đấu qua các bản tin và qua dữ liệu thống kê được công bố.

Bóng đá Việt Nam đang ở giai đoạn mà các quyết định trọng tài nhận được sự chú ý chưa từng có, đặc biệt ở các trận đấu lớn và ở các trận có sự tham gia của các đội tuyển quốc gia. Đây là thời điểm tốt để xây dựng một thói quen khác, trước khi các thói quen xấu hình thành.

Cụ thể, tôi đề nghị ba việc có thể làm ngay mà không cần công nghệ đắt tiền. Thứ nhất, mọi bản tin về một tình huống gây tranh cãi nên kèm theo số điều khoản luật đang được áp dụng và phiên bản luật — điều này buộc người viết phải tra cứu, và buộc người đọc phải học cách kiểm tra. Thứ hai, các đài truyền hình nên có một bảng tra luật cập nhật theo mùa, giống như bảng tra tôi lập sau năm 2026, để bình luận viên không phải dựa vào trí nhớ trong lúc lên sóng. Thứ ba, các giải đấu nên công bố dữ liệu về thời gian xem lại băng ghi hình của từng trận, vì dữ liệu đó buộc tất cả các bên phải nói về vấn đề thật thay vì tranh cãi về cảm giác.

Không có việc nào trong ba việc đó cần đến VAR thế hệ mới. Tất cả đều cần một quyết định rằng việc tra cứu là một phần của nghề, không phải là dấu hiệu của sự yếu kém.

Tôi đã mất ba mươi năm để học điều đó. Tôi hy vọng thế hệ trọng tài và bình luận viên tiếp theo không cần mất nhiều thời gian đến vậy.

Một quyết định gây sốc không phải là liều lĩnh, nếu nó được xây trên năm trăm nền móng.

Và một câu nói sai thì không cần đến năm trăm nền móng để sụp đổ. Nó chỉ cần một khoảnh khắc tự tin quá mức.